Sadzenie drzewek owocowych z gołym korzeniem jesienią – krok po kroku

Liście spadły, w ogrodzie zrobiło się pusto i cicho, a w szkółkach właśnie zaczyna się najlepszy moment na zakup drzewek i krzewów. Listopad to dla wielu właścicieli ogrodów ostatnia szansa, by posadzić jabłoń, gruszę albo śliwę przed zimą. Drzewka sprzedawane jesienią są zwykle z gołym korzeniem – bez doniczki i bez bryły ziemi – i właśnie tak powinny być sadzone, jeśli chcesz, by ruszyły z kopyta wiosną.

Rośliny z gołym korzeniem budzą u początkujących ogrodników sporo wątpliwości. Wyglądają jak suche patyki z oplątanymi korzeniami, kosztują jednak wyraźnie mniej niż odpowiedniki w pojemnikach, a przy poprawnym posadzeniu rosną nie gorzej, a często lepiej. Poniżej wyjaśniamy, kiedy sadzić, jak przygotować drzewko, jak wykopać dołek i czego nie robić, żeby zimą nie stracić inwestycji.

Dlaczego jesień to dobry czas na sadzenie z gołym korzeniem

Drzewa liściaste po opadnięciu liści wchodzą w stan spoczynku. Przestają odparowywać wodę przez blaszki liściowe, a ich organizm nie jest już nastawiony na wzrost pędów. Gleba natomiast jest jeszcze ciepła po lecie i wilgotna po jesiennych deszczach. To idealne warunki dla korzeni, które mogą zacząć się regenerować i tworzyć nowe, drobne włośniki jeszcze przed nadejściem mrozów. Wiosną takie drzewko startuje do wzrostu z gotowym, przyrośniętym systemem korzeniowym, zamiast dopiero wydawać energię na jego odbudowę.

Jesienne sadzenie ma jeszcze jedną zaletę – szerszy wybór odmian w szkółkach. Wiosną najlepsze odmiany są często wyprzedane, a jesienią wciąż można je kupić w świeżym, nieprzesuszonym stanie. Jest też zwykle taniej i łatwiej o dobrą radę sprzedawcy, bo sezon jest mniej gorączkowy.

Trzeba jednak pamiętać o ograniczeniach. Nie wszystkie gatunki dobrze znoszą jesienne sadzenie na Pomorzu:

• Dobrze radzą sobie jabłonie, grusze, śliwy, porzeczki, agrest, maliny, leszczyna i większość krzewów ozdobnych liściastych.
• Lepiej poczekać do wiosny z brzoskwiniami, morelami, wiśniami i czereśniami – są wrażliwsze na przemarznięcie, zwłaszcza w pierwszym sezonie po posadzeniu.
• Nie sadź roślin zimozielonych z gołym korzeniem, bo tracą wodę przez liście również zimą.

Jak wybrać dobre drzewko w szkółce

Drzewko z gołym korzeniem to zakup „w ciemno” tylko pozornie – wystarczy kilka minut oględzin, żeby ocenić jego jakość. Zwróć uwagę na:

• Korzenie – powinny być liczne, rozgałęzione, jasne i wilgotne, z drobnymi korzeniami włośnikowymi. Unikaj egzemplarzy z korzeniami suchymi, kruchymi, brązowymi i pozbawionymi włośników.
• Pień – gładki, bez wgłębień, pęknięć i śladów mrozu. Kora powinna być napięta, a nie pomarszczona.
• Miejsce szczepienia – zgrubienie 15–20 cm nad korzeniami, widoczne jako lekkie „kolanko”. To tutaj łączy się podkładka z odmianą.
• Podkładkę – decyduje o ostatecznej wielkości drzewa. Dla małych ogrodów lepsze są podkładki karłowe i półkarłowe, które dają niższe drzewa i szybciej owocują.
• Etykietę – nazwa odmiany, rodzaj podkładki, rok. Brak informacji to czerwona flaga.

Przy wyborze podkładki warto pomyśleć o tym, jak duże będzie drzewo za 10 lat. Jabłoń na silnej podkładce urośnie do kilku metrów wysokości i będzie wymagała dużo miejsca, a ta sama odmiana na podkładce karłowej zmieści się w niewielkim ogrodzie i da się ją zbierać bez drabiny. Typowe rozstawy to od około 2–3 metrów dla drzew karłowych do 5–6 metrów dla form silnie rosnących.

Przygotowanie drzewka przed posadzeniem

Od momentu zakupu do posadzenia powinno upłynąć jak najmniej czasu. Jeśli nie możesz posadzić drzewka tego samego dnia, nie zostawiaj go z odsłoniętymi korzeniami w garażu czy na tarasie. Korzenie schną w kilka godzin, a mróz zabija je szybko. Najprostsze zabezpieczenia to:

• Zadołowanie – wkopanie korzeni do rowka lub dołka w ziemi (lub w piasku) w osłoniętym miejscu, gdzie drzewko poczeka do kilku tygodni.
• Zawinięcie w mokrą tkaninę i folię na krótki czas, jeśli planujesz sadzenie następnego dnia.

Bezpośrednio przed sadzeniem wykonaj trzy czynności:

1. Namocz korzenie w wiadrze z wodą na kilka godzin (zwykle 3–6, niektórzy zostawiają na noc). Drzewko dobrze nawodnione łatwiej się przyjmie. Nie moczy się dłużej niż dobę, bo korzenie mogą się zaduszać.
2. Przytnij uszkodzone korzenie – połamane, popękane i zbyt długie skróć ostrym sekatorem do zdrowej tkanki. Cięcie powinno być czyste, bez rozgniatania.
3. Oceń koronę – w przypadku jednorocznych „witek” i młodych drzewek zwykle skraca się je po posadzeniu, aby zrównoważyć ograniczony system korzeniowy. Szczegóły zależą od gatunku i formy drzewka; w razie wątpliwości zapytaj w szkółce.

Wybór miejsca i przygotowanie gleby

Drzewo owocowe posadzisz raz na wiele lat, więc dobrze przemyśl miejsce. Większość gatunków lubi:

• pełne słońce – minimum 6 godzin dziennie, szczególnie dla odmian deserowych,
• gleby średnio zwięzłe, żyzne i przepuszczalne – bez stojącej wody wiosną i po deszczach,
• ochronę przed zimnymi wiatrami – ogrodzenie, żywopłot, budynek,
• odpowiednią odległość od budynków, granicy działki i innych drzew – korona i korzenie potrzebują miejsca.

Unikaj zagłębień terenu, w których zbiera się zimne powietrze (tzw. mroźne doliny), bo kwiaty tam szybciej przemarzają wiosną. Jeśli gleba jest bardzo ciężka i gliniasta, rozważ posadzenie na niewielkim kopczyku lub dodanie warstwy drenażowej. Z kolei w glebach piaszczystych, szybko przesychających, przyda się dodatek próchnicy i ściółkowanie.

Dołek kop z wyprzedzeniem, najlepiej na kilka dni przed sadzeniem. Powinien być szerszy niż system korzeniowy – zwykle około 50–60 cm średnicy i 40–50 cm głębokości, a ściany powinny być pionowe, a nie lejkowate. Wierzchnią, żyzną warstwę ziemi odłóż osobno od głębszej, mniej wartościowej. Dno dołka zrycz widłami, żeby korzenie mogły wniknąć w podłoże, a nie utknąć na ubitej „podłodze”.

Krok po kroku: jak posadzić drzewko z gołym korzeniem

1. Wbij palik przed sadzeniem, po stronie nawietrznej (zachodniej), w dno dołka na głębokość kilkudziesięciu centymetrów. Dzięki temu nie uszkodzisz korzeni, wbijając go po fakcie.
2. Zrób kopczyk na dnie dołka z żyznej ziemi zmieszanej z kompostem. Posadź na nim drzewko tak, by korzenie opadały swobodnie wokół kopczyka, a nie zawijały się w górę.
3. Ustaw głębokość – miejsce szczepienia ma znajdować się 5–10 cm nad poziomem gleby po osiadnięciu ziemi. Zbyt głębokie sadzenie powoduje, że odmiana przekorzenia się i traci cechy podkładki, a pień może gnić.
4. Zasypuj stopniowo ziemią z wierzchu, delikatnie potrząsając drzewkiem, aby wypełnić przestrzenie między korzeniami. Co kilka warstw lekko dociskaj ziemię rękami lub stopą.
5. Nie dodawaj świeżego obornika ani nawozów mineralnych bezpośrednio do dołka. Mogą poparzyć delikatne korzenie. Przekompostowany kompost w niewielkiej ilości jest bezpieczny.
6. Uformuj misę przy pniu z ziemi, tworząc zagłębienie na wodę, i obficie podlej – nawet 15–20 litrów wody na jedno drzewko, w kilku porcjach. Woda zamuli korzenie i usunie powietrzne kieszenie.
7. Przywiąż drzewko do palika elastyczną taśmą w kształcie ósemki, nie ściskając pnia zbyt mocno.
8. Zmulczuj powierzchnię wokół pnia 5–8 cm warstwą kory, zrębków, kompostu lub słomy, zostawiając kilka centymetrów odstępu od samego pnia, aby uniknąć gnicia.

Zimowa ochrona świeżo posadzonego drzewka

Pierwsza zima to najtrudniejszy moment w życiu młodego drzewka. Warto je zabezpieczyć przed trzema głównymi zagrożeniami:

• Mróz i słońce – kora młodych drzewek może pękać w wyniku dużych wahań temperatury między dniem a nocą. Pomaga biała farba ochronna na pniu lub osłona z juty albo maty słomianej.
• Gryzonie i zające – nornice i myszy potrafią zjeść korę przy ziemi, a zające gryzą pnie na wysokości śniegu. Najskuteczniejsze są siatkowe osłony na pień lub spiralne osłony z tworzywa.
• Brak wody – jeśli jesień jest sucha, drzewko trzeba podlać przed pierwszymi mrozami. Gleba w stanie suszy zimą zabiera roślinie wodę i powoduje tzw. suszę fizjologiczną.

Dodatkowo pamiętaj, że w pierwszym roku nie nawozimy młodego drzewka azotem jesienią – zachęciłoby to do tworzenia nowych, niedojrzałych pędów, które zimą przemarzną. Nawożenie startowe wykonaj wiosną, gdy drzewko ruszy z wegetacją.

Zapylanie i dobór odmian – o tym łatwo zapomnieć przy zakupie

Większość jabłoni, grusz i śliw nie owocuje dobrze bez zapylacza, czyli drugiej odmiany tego samego gatunku, która kwitnie w podobnym terminie. Jeśli w pobliżu, w promieniu kilkudziesięciu metrów, rośnie już drzewo sąsiada, problem bywa rozwiązany sam. Gdy jednak sadzisz pierwsze drzewko w nowym ogrodzie, zaplanuj co najmniej dwie odmiany albo wybierz odmianę samopłodną. Sprzedawca w szkółce powinien potrafić wskazać, które odmiany dobrze się zapylają nawzajem.

Warto też wybierać odmiany sprawdzone w naszym klimacie: o dobrej zimotrwałości, odporności na parch i późne przymrozki wiosenne. Odmiany regionalne i stare polskie często radzą sobie lepiej niż modne nowości sprowadzone z cieplejszych krajów. Rozłóż także czas dojrzewania: kilka odmian letnich, jesiennych i zimowych pozwoli cieszyć się owocami przez wiele miesięcy, a nie tylko przez dwa tygodnie we wrześniu.

Wiosenna kontrola po posadzeniu

Gdy zima minie, zajrzyj do drzewka. Sprawdź, czy ziemia nie osiadła i nie odsłoniła nadmiernie korzeni, czy palik nadal stoi stabilnie, a taśma nie wrzyna się w pień. Uzupełnij ściółkę, usuń chwasty z koła przy pniu i w kwietniu, gdy ruszą pąki, rozsądnie podlej w razie suchej wiosny. Pierwsze nawożenie wykonaj dopiero wtedy, gdy drzewko puści młode listki.

Najczęstsze błędy przy jesiennym sadzeniu

Sadzenie, gdy ziemia jest zamarznięta lub zalana wodą. W takiej sytuacji nie da się prawidłowo przygotować dołka, a korzenie ulegają zniszczeniu. Lepiej zadołować drzewko i poczekać na odwilż albo przesunąć sadzenie na wiosnę.

Zbyt głębokie umieszczenie miejsca szczepienia. To najczęstszy błąd, który prowadzi do zmiany cech drzewa. Zawsze mierz wysokość od gruntu po osiadnięciu ziemi.

Dołek za mały i za płytki. Zawijanie korzeni lub ich ucinanie „na siłę” ogranicza rozwój i opóźnia owocowanie o kilka lat.

Brak palika i podlania. Drzewko chwiane wiatrem rozbija nowe włośniki, a brak wody po posadzeniu powoduje, że powstają puste przestrzenie powietrzne wokół korzeni.

Zapominanie o ochronie przed zającami i nornicami. Szkody zaczynają się zwykle po pierwszych opadach śniegu, a objęcie pnia osłoną zajmuje chwilę.

Jesienne sadzenie drzewek z gołym korzeniem to jedna z najlepszych inwestycji w ogrodzie: kosztuje mało, daje szybki start wiosną i po kilku latach nagradza własnymi owocami. Jeśli chcesz zaplanować sad, dobrać odmiany do swojego terenu albo masz wątpliwości, gdzie najlepiej posadzić nowe drzewka, zapraszamy do kontaktu – pomożemy w doborze miejsca i podkładek, a w razie potrzeby wykonamy sadzenie i zabezpieczenie na zimę w ogrodach na terenie Trójmiasta i Pomorza.